EU-ontbossingswet: wat betekent dit voor jouw koffie

De EU-ontbossingswet (EUDR) verplicht bedrijven om aan te tonen dat producten zoals koffie, cacao, hout, rubber, palmolie, soja en rundvlees niet afkomstig zijn van grond die na 31 december 2020 is ontbost. Voor koffie betekent dit concreet: elke partij moet herleidbaar zijn tot een specifiek stuk land, met geolocatiegegevens. De wet geldt vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven, en vanaf 30 juni 2027 voor kleine en micro-ondernemingen. De ingangsdatum is al meermaals uitgesteld, dus het is verstandig rekening te houden met verdere aanpassingen. Dit is aanvullend op vrijwillige keurmerken zoals Rainforest Alliance, niet ter vervanging daarvan.

Wat is de EU-ontbossingswet precies?

De EUDR (EU Deforestation Regulation) is een Europese wet die moet voorkomen dat producten die in de EU verkocht worden, bijdragen aan ontbossing elders in de wereld. De wet richt zich op zeven grondstoffen: hout, rubber, soja, palmolie, cacao, rundvlees en koffie. Van elk van deze grondstoffen moet aangetoond kunnen worden dat de productie niet heeft geleid tot bosverlies na 31 december 2020.

Voor koffie betekent dit dat bedrijven moeten kunnen aantonen waar elke partij vandaan komt, tot op het niveau van geolocatiegegevens van de percelen waar de koffie is verbouwd. Dat is een aanzienlijk grotere mate van traceerbaarheid dan de meeste keurmerken nu vereisen.

Wanneer gaat de wet in?

De ingangsdatum van de EUDR is sinds de aankondiging al een aantal keer uitgesteld, onder meer omdat het digitale systeem waarmee bedrijven hun documentatie moeten indienen nog niet volledig operationeel was. Volgens de meest recente informatie van de NVWA geldt op dit moment:

30 december 2026: ingangsdatum voor grote en middelgrote bedrijven
30 juni 2027: ingangsdatum voor kleine en micro-ondernemingen

Omdat deze data in het verleden al meerdere keren zijn verschoven, raden we aan om bij twijfel de actuele stand te checken via de website van de NVWA, de instantie die in Nederland toezicht houdt op de EUDR.

Hoe de controle in de praktijk werkt

Volgens de Europese Commissie bestaat de verplichting uit meer dan alleen een geolocatiegegeven aanleveren. Bedrijven die onder de EUDR vallen, moeten een due diligence-proces doorlopen met drie stappen: informatie verzamelen (waaronder de exacte geolocatie van de percelen waar de koffie is verbouwd), een risicobeoordeling uitvoeren op basis van die informatie, en waar nodig maatregelen nemen om risico's te beperken. Pas daarna kan een due diligence-verklaring worden ingediend in het Information System, een onderdeel van het TRACES-platform van de Europese Commissie.

Bevoegde autoriteiten controleren deze gegevens onder meer met satellietbeelden: de bosbedekking van een perceel op 31 december 2020 wordt vergeleken met de huidige situatie. Zonder geldige verklaring in dit systeem mag een product niet op de EU-markt gebracht worden, dat geldt voor elke partij afzonderlijk, niet eenmalig voor een hele leverancier.

Een belangrijk onderscheid zit in wie waarvoor verantwoordelijk is. De partij die een grondstof als eerste in de EU op de markt brengt, meestal de importeur of grote branderij, draagt de zwaarste verplichting: die moet de geolocatiegegevens verzamelen en de verklaring indienen. Downstream-partijen, die al gecontroleerde koffie inkopen, hoeven volgens de Commissie zelf geen due diligence-verklaring in te dienen, zolang ze kunnen verwijzen naar de verklaring van de oorspronkelijke marktdeelnemer.

Waarom dit voor koffie extra lastig is

Hoeveel van de wereldwijde koffieproductie precies van kleine boeren komt, verschilt per bron en rapportagejaar van de International Coffee Organization, de intergouvernementele koffieorganisatie waarvan de leden samen het overgrote deel van de wereldwijde koffieproductie vertegenwoordigen: schattingen in verschillende ICO-rapporten liggen tussen de 60 en 80% van de wereldproductie, afkomstig van tientallen miljoen smallholder-boeren. Wat de exacte verhouding ook is, de kern blijft hetzelfde: een aanzienlijk deel van de koffie die in Europa wordt verkocht, komt van kleinschalige landbouw, vaak op percelen van enkele hectares.

In veel herkomstlanden ontbreekt een formele kadastrale registratie van die percelen, hebben boeren geen toegang tot GPS-apparatuur of betrouwbaar internet, en wordt koffie van tientallen verschillende kleine boerderijen samengevoegd in lokale verwerkingsstations voordat die geëxporteerd wordt. Dat maakt het aanleveren van perceelsnauwkeurige geolocatiegegevens, precies wat de EUDR vereist, in de praktijk een grotere opgave dan bij grootschaligere landbouwproducten zoals soja. Branderijen en importeurs die hiermee te maken hebben, brengen daarom hun volledige keten in kaart, tot op coöperatie- of boerderijniveau, en verzamelen actief geolocatiegegevens bij hun leveranciers, vaak in samenwerking met de certificeringsorganisaties waarmee ze al werken.

De EUDR komt boven op een koffiemarkt die al onder prijsdruk staat door onder meer wisselvallige oogsten en stijgende importkosten, iets waar we eerder al over schreven. De extra administratieve verplichtingen die de wet met zich meebrengt, zoals geolocatieregistratie en due diligence-verklaringen, brengen kosten met zich mee die ergens in de keten worden opgevangen.

Concreet kan dit een aantal dingen betekenen voor koffiedrinkers:

Herkomsten die nu al goed gedocumenteerd zijn, ondervinden waarschijnlijk minder gevolgen dan partijen waarvan de traceerbaarheid nog moet worden opgebouwd
Kleinere producenten en coöperaties, die vaak minder capaciteit hebben om aan de nieuwe documentatie-eisen te voldoen, lopen risico op hogere kosten of tijdelijke uitsluiting van de EU-markt
Op de langere termijn kan de wet juist bijdragen aan meer transparantie in de keten, wat aansluit bij waar bewuste koffiemerken al langer naar streven met keurmerken en directe sourcingrelaties

Het verschil tussen de EUDR en vrijwillige keurmerken

Dit is een belangrijk onderscheid. Keurmerken zoals Rainforest Alliance zijn een vrijwillige keuze van een merk of producent, gericht op een breder pakket aan criteria: eerlijke arbeidsomstandigheden, verantwoord landgebruik, en meer. De EUDR is wetgeving, verplicht voor alle bedrijven die onder de reikwijdte vallen, en specifiek gericht op één ding: aantoonbare afwezigheid van ontbossing.

Een RFA-keurmerk vervangt de EUDR-verplichtingen dus niet automatisch, al kan een goed gedocumenteerd certificeringstraject wel helpen bij het aanleveren van de benodigde gegevens. Meer over hoe wij bij Bunafide keurmerken inzetten, lees je op onze pagina over keurmerken.

Hoe kijkt Bunafide hier tegenaan?

Wij volgen de ontwikkelingen rond de EUDR op de voet, samen met de Nederlandse branderijen waarmee we werken. Onze koffie wordt ingekocht via branderijen die zelf weer samenwerken met RFA-gecertificeerde leveranciers, wat al een basis van traceerbaarheid met zich meebrengt. Zodra de wet daadwerkelijk in werking treedt en de gevolgen voor onze keten concreet worden, delen we dat hier.

Benieuwd hoe transparantie voor ons in de praktijk werkt, los van deze specifieke wetgeving? Lees wat transparantie voor Bunafide betekent.

Veelgestelde vragen

Wat is de EUDR?

De EU Deforestation Regulation is een Europese wet die bedrijven verplicht aan te tonen dat producten zoals koffie, cacao en hout niet bijdragen aan ontbossing na 31 december 2020.

Wanneer gaat de EUDR in voor koffie?

Op basis van de meest recente informatie geldt 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven, en 30 juni 2027 voor kleine en micro-ondernemingen. Deze datum is in het verleden al meerdere keren uitgesteld.

Wordt koffie duurder door de EUDR?

Mogelijk, doordat bedrijven kosten maken om aan de nieuwe documentatie-eisen te voldoen. Hoeveel dit doorwerkt in de verkoopprijs verschilt per bedrijf en per herkomst.

Is een keurmerk zoals Rainforest Alliance hetzelfde als EUDR-naleving?

Nee. Een keurmerk is een vrijwillige, bredere certificering. De EUDR is verplichte wetgeving specifiek gericht op ontbossing. Het een vervangt het ander niet automatisch.

Wat is TRACES en wat heeft een consument daarmee te maken?

TRACES is het digitale systeem van de Europese Commissie waarin bedrijven hun due diligence-verklaring en geolocatiegegevens indienen. Als consument merk je hier niets direct van, het is een achtergrondproces tussen bedrijven en de EU, maar het bepaalt wel of een partij koffie de EU-markt op mag.

Waarom is de EUDR extra lastig voor koffie specifiek?

Omdat een groot deel van de wereldwijde koffieproductie (afhankelijk van de bron en het jaar tussen de 60 en 80%, volgens rapportages van de International Coffee Organization) afkomstig is van kleine boeren, vaak zonder formele landregistratie of GPS-toegang. Perceelsnauwkeurige geolocatiegegevens aanleveren is voor deze boeren en de coöperaties waarmee ze werken een grotere praktische opgave dan bij grootschaligere landbouw.

Geldt de EUDR ook voor kleine koffiebranders?

Ja, al geldt voor kleine en micro-ondernemingen een latere ingangsdatum (30 juni 2027) dan voor grote en middelgrote bedrijven.

Kort samengevat

De EU-ontbossingswet verplicht bedrijven om aan te tonen dat koffie niet bijdraagt aan ontbossing, met een ingangsdatum van 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven en 30 juni 2027 voor kleine ondernemingen, al is deze datum in het verleden al vaker verschoven. De wet staat los van vrijwillige keurmerken zoals Rainforest Alliance, en kan op termijn invloed hebben op zowel prijs als beschikbaarheid van koffie. Meer weten over hoe wij bij Bunafide met keurmerken en transparantie omgaan? Bekijk onze pagina over keurmerken of lees wat transparantie voor Bunafide betekent.